Jacob van Maerlant was een groot schrijver uit de middeleeuwen. Hij werd geboren tussen circa 1230 en 1235 na Christus. Van Maerlant is van groot belang geweest in de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Voorheen werden wetenschappelijke teksten alleen in het Latijn geschreven, maar Van Maerlant heeft daar verandering in gebracht. Hij heeft namelijk vele Latijnse teksten naar het Middelnederlands vertaald (Jacob van Maerlant. Z.d.). Een van zijn werken is Historie van Troyen. Het is een historisch werk met 40.000 verzen, geschreven rond 1264 (Jacob van Maerlant. Z.d.).  In Historie van Troyen beschrijft Van Maerlant het welbekende verhaal over de oorlog van Troje, vanaf het begin van de oorlog tot de val van Troje. Zelfs de stichting van de stad Rome, wat door sommigen als de voortzetting van Troje wordt gezien, is beschreven (Wikipedia-bijdragers, 2025). Een deel van dit verhaal werd echter ook beschreven door Homerus in zijn Ilias. Wat vooral opvalt is dat de versie van Van Maerlant ‘dramatischer’ is, dan de Ilias.

Een eerst verschil, dat deze vertelling meteen al een stuk dramatischer maakt, is dat in Historie van Troyen Andromache Hector heel moeilijk weg laat gaan. Ze heeft namelijk een droom gehad waarin haar werd voorspeld dat die dag Hector dood zal gaan in het gevecht. Natuurlijk wil ze haar geliefde niet verliezen en blijft ze Hector smeken om thuis te blijven. Ze probeert alles, haalt zijn moeder erbij die ook gaat smeken, vraagt zijn vader of hij kan helpen Hector tegen te houden en op een gegeven moment wordt Hector zo kwaad dat hij zelfs Andromache bijna slaat:

Zo gauw de goede Hector vernam dat zijn vader niet wilde dat hij deel zou nemen aan het gevecht, was hij zo woedend dat hij vrouwe Andromache bijna geslagen had. Hij bezwoer haar dat ze zijn genegenheid had verspeeld met wat ze zijn vader verteld had. Hij bedreigde haar ernstig en bezwoer dat hij haar voor de rest van zijn leven zou haten. (Biesheuvel, 1998, p.163)

In de hertaling van de Ilias treurt Andromache natuurlijk ook, maar ze respecteert al gauw het plichtsgevoel van Hector om wel de strijd in te gaan. Het dramatische in dit verschil is dat in deze versie Andromache haar man verliest terwijl ze net ruzie heeft gemaakt en hij heeft gezegd dat hij haar voor altijd zou haten. Dit is nogal een groot verschil met als je geliefde dood gaat wanneer je op goede voet met elkaar staat. Waarschijnlijk was dit ook hartverscheurend voor de Andromache uit Van Maerlants versie en degenen uit de middeleeuwen die dit lazen of hoorden hebben dat waarschijnlijk ook gemerkt. 

Een tweede verschil is nogal klein, maar toch voegt het, naar mijn mening, wel iets toe aan de dramatiek. Dat is namelijk dat in de versie door Homerus Hector op de dag dat hij sterft al in gevecht was geweest. Ene Helenos zegt namelijk tegen Hector: ‘ ‘‘Ga nu, Hector, terug naar de stad om jouw en mijn moeder te zeggen naar de tempel van de godin met de heldere ogen, Athene, te spoeden.’’ ’ (De Roy van Zuydewijn, 1980, p. 178). Doordat in de versie geschreven door Van Maerlant Hector op de dag van zijn dood zich nog niet in het gevecht had gemengd, kon het afscheid tussen Hector en Andromache een stuk dramatischer zijn. Eigenlijk is dit verschil zelf dus niet heel drastisch, maar door dit verschil kon een ander deel van het verhaal wel velen malen aangrijpender zijn. 

Dan is er nog, deze keer een best wel groot verschil, namelijk de manier waarop Hector doodgaat. Bij het verhaal geschreven door Van Maerlant wordt Hector door Achilles in de rug gestoken. Dat wordt duidelijk in: ‘Hij wilde zich op Hector wreken en gaf hem met zijn scherpe speer een steek onder zijn schild, die Hector niet zou overleven. Want Achilles stak Hector diep in zijn rug.’ (Biesheuvel, 1998, p. 197). In de Ilias zegt Hector zelfs dat Achilles hem niet in de rug mag steken en dat Achilles hem recht aan moet kijken als hij hem doodsteekt (Homerus Ilias, 1980). Na dit gezegd te hebben sterft hij dan ook zo:

Daar trof de speer van Achilles de voorwaarts springende Hektor. Recht door het tedere halsvlees drong zich de speerpunt; de luchtpijp sneed hij echter niet af, de bronszware werpspeer, want Hektor zou nog gelegenheid krijgen Achilles antwoord te geven. (De Roy van Zuydewijn, 1980, p. 462)

Natuurlijk is een speer door je hals krijgen ook een hartverscheurende dood, zeker als je daarna nog een kort gesprek kan houden met de dader. Echter is door je rug gestoken worden toch ook wel erg aangrijpend, zeker omdat Van Maerlant het er daarna over heeft dat Achilles een verraderlijke daad is begaan. Ook zegt Van Maerlant dat als Hector en Achilles elkaar gewoon recht in de ogen aan hadden gekeken, Hector als winnaar uit de strijd was gekomen. Dat is toch wel dramatisch, zeker omdat dat dus betekend dat de held van de Trojanen gewoon nog had voortgeleefd als Achilles niet zo een schurk was geweest!

Al met al lijken Historie van Troyen door Jacob van Maerlant en de Ilias door Homerus qua inhoud redelijk veel op elkaar. Toch is de versie geschreven door Van Maerlant een stuk dramatischer door maar een paar kleine aanpassingen. Bijvoorbeeld dat Andromache veel meer smeekt of Hector thuis kan blijven van het gevecht, dat Hector op zijn sterfdag nog niet had gevochten, hierdoor kon het afscheid een stuk dramatischer zijn. Uiteindelijk zorgt vooral Hectors dood — een misdadige steek in de rug — ervoor dat Van Maerlants versie de meest dramatische vertelling wordt.

Bibliografie
Biesheuvel, I. (1998). Van Maerlants werk: juweeltjes van zijn hand. Delta.

De Roy van Zuydenwijn, H.J. (1980). Homerus Ilias: de wrok van Achilles. De Arbeiderspers.

Wikipedia-bijdragers. (2025, 16 januari). Historie Van Troyen. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Historie_van_Troyen

Jacob van Maerlant. (z.d.). Literatuurgeschiedenis. https://www.literatuurgeschiedenis.org/schrijvers/jacob-van-maerlant